DOC. DR SERAP YALTI - Bodrum Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı


Anasayfa » KISIRLIK » Erkek infertilitesi
A+ R A-

Erkek infertilitesi

Erkekte infertiliteye yol açan faktörler sperm üretimi ve fonksiyonunda anormallikten, genel sağlık durumundan  ve kişinin yaşam tarzından ,  çevresel faktörlere

maruz kalmasından kaynaklanır. Erkek fertilitesinin oluşması kompleks bir prosedürdür. Üreme hormonlarının salınması, gonad gelişimi, sperm üretimi bu prosedürün parçalarıdır. Erkeğin kadını gebe bırakabilmesi için sağlıklı bir spermin yumurtaya ulaşması ve onu döllemesi gerekir.  Bu aşamada spermin şeklinin ve yapısının ( morfoloji ) bozuk olması, hareketliliğinin azalması yumurtayı delmesini ve döllemesini engelleyecektir. İnfertilite şikayetleri ile başvuran çiftlerde en önce bakılması gereken test spermiogramdır. Test ucuz ve basittir. Ancak son derece önemlidir. Normal bir spermiogramda volüm 2-4 cc olmalı, 1ml de 20 milyon üzerinde sperm bulunmalıdır. İleri , hızlı hareketli sperm sayısı % 50 civarında olmalıdır. Spermlerin % 60 ının şekli , morfolojisi düzgün olmalıdır. Sperm morfolojisinin değerlendirilmesinde Kruger kesin kriterleri kullanılmaktadır. Özel boyama metodları ile incelenen spermlerde normal yoldan gebelik için % 14 oranında morfolojisi düzgün sperm olmalıdır. Pekçok neden sperm parametrelerini bozar. Bunlar:

Varikosel

Erkeklerin % 20 sinde , infertil erkeklerin de % 40 ında görülen bir durumdur. Bu demektir ki; her varikoseli olan erkek infertil değildir. Çocuk sahibi olabilen pek çok erkekte bu durum saptanabilir. Varikosel spermatik kordondaki  venlerin ( toplardamarların )  aşırı genişlemesi sonucu oluşur. Lokal sıcaklık artar ve  spermler etkilenir. Yapılan metaanalizlerde cerrahinin sonuca tamamen etkili olacağı yolunda sonuca varılamamıştır. Sperm sayı ve hareketini kendiliğinden gebelik oranını arttırıcı bir seviyeye getirmeyen bu yöntemi her erkek infertilitesinde önermek  zaman kaybına yol açabilir. Sadece sperm sayısı sınırda olan vakalarda ve evre 3 olarak adlandırılan, hastaya ağrı veren durumlarda cerrahi onarım  yapılması  önerilebilir. İyileşme süresi kısa ve cerrahisi kolay bir prosedürdür. Sayının sınırda olduğu vakalarda 6-9 ay içinde gebelik oluşmazsa yardımcı üreme yöntemlerine geçilmelidir.

İnmemiş testis: Erkek bebeklerde doğumdan önce her iki testis karın boşluğundadır. Doğuma yakın zamanda torbalara inerler. Bu nedenledir ki prematür bebeklerde inmemiş testis 3 kat daha fazla görülür. Genelde tek taraflı olur, ancak nadiren iki taraflı da olabilir. Spermler vücut ısısından daha düşük ısıda olmalıdırlar. Aksi taktirde canlılıkları ve hareketleri bozulur. İnmemiş testis olgularında eğer tedavisi yapılmamışsa infertilite kuraldır. En ideal tedavi yaşı 6 ay ile 1 yaş arasındadır. Tedavi en geç 2 yaşına kadar tamamlanmalıdır.

Testosteron eksikliği ( erkek hipogonadotropizmi ): Bu durum ya testisin hormon yapamamasına , ya da beyinde hipotalamus ya da hipofizden testislerin uyarılamamasının yol açtığı bir durumdur. Bu infertilite nedenidir.

Kromozom bozuklukları:

Normalde erkeklerde kromozom yapısı 46 XY dir. Bazı kromozom hastalıklarında bu dizgi bozulur ve infertiliteye sebebiyet verir. Erkekte infertiliteye neden olduğu bilinen en yaygın kromozom bozukluğu Klinefelter’s sendromudur. Sendromda 47 XXY şeklinde bir kromozom dizilişi mevcuttur. 1/1000 oranında görülür. Etkilenen vakalar genellikle infertildir. Testisler küçüktür. Fiziksel ve davranışsal bozukluklar olabilir. 1/3 vakada gynokomasti ( meme büyümesi ) görülür. Teşhis anne karnında koryon villüs sampling veya amniosentez yapılarak konabilir.

Enfeksiyonlar:

Enfeksiyon ajanları genellikle geçici sperm bozukluğuna yol açarlar. Ancak seksüel geçişli enfeksiyon amillerinden klamidya ve bel soğukluğu mikropları sperm pasajını kapatarak infertiliteye neden olur. Kabakulak ergenlikten sonra, yetişkin çağında geçirilirse sperm üretimini olumsuz etkileyebilir. Keza prostat enfeksiyonları, üretrit ve epididimit de spermler üzerine olumsuz etkilidirler.

Hormonal hastalıklar

Bunlar arasında en çok bilineni Kallmann sendromudur. Beyin seviyesinde hipotalamustan kaynaklanan bir hastalıktır. Seks hormonlarının yapımı azalır , koku alma duygusu yoktur.

Erkek infertilitesine neden olan önemli diğer faktörler cinsel ilişkide yaşanan problemlerdir. Ereksiyon güçlüğü, erken boşalma, dispareni ( ağrılı cinsel birleşme), psikolojik problemler cinsel ilişkiyi imkansız hale getirebilir.

Epididim ve vas deferenste blok varsa sperm testislerde üretilir ancak dışarı çıkamaz.

Retrograt ejekülasyon : Diabet varlığında, omurilik yaralanmalarında , üretra, mesane prostat cerrahisinden sonra, bazı ilaçların kullanılması ile olabilir. Ejekülasyonda sperm üretradan dışarı çıkmak yerine mesaneye akar.

Bazı omurilik yaralanmalarında ve hastalıklarında  ise meni yoktur. Bu durumda spermi taşıyan sıvı olmadığından infertilite oluşur.

Doğumsal bir hata olan hipospadiasta ise üretra deliği penisin altına açılır, bu da cinsel ilişki sırasında spermin kadının serviksine ulaşmasını engeller.

Doğumsal bir hastalık olan kistik fibrosiste vas deferensler kusurludur , sperm dışarı çıkamaz. Genel yaşam stili, aşırı alkol ve sigara kullanımı sperm üretimini ve kalitesini olumsuz  etkiler. Yoğun stress sperm üretimi için gereken hormon salınımı engeller.

Ciddi yaralanmalar, bazı kronik hastalıklar; böbrek hastalığı, siroz, orak hücreli anemi, çölyak hastalığı infertiliteye yol açar.

Erkeklerde yaş sınırı kadınlarda olduğu gibi primer bir faktör değildir. Ancak 35 yaş üstünde erkeklerde de fertilite etkilenebilmektedir.

Vitamin C, selenyum, çinko, folat eksikliği, aşırı kilo fertilite üzerine olumsuz etkilidir. Sıcak, toksinler, kimyasallar , bitkilerde ve böcekler için kullanılan ilaçlar, kurşun spermler üzerine olumsuz etkilidir.

Çok sık sauna kullanımı, sıkı ve çok ısıtıcı tarzda giyinmek sıcaklığı  arttırarak sperm üretimini ve hareketini bloke edebilir.

Radyasyona maruz kalmak geri dönüşü olmayacak şekilde sperm üretimini engeller. Kemotöropatik ilaç kullanımı sperm üretimini bozabilir.

Doç. Dr. Serap YALTI